Fibromialgia

Ból szyi

Fibromialgia to przewlekła choroba, charakteryzujący się rozlanym, niespecyficznym bólem i obecnością tzw. tkliwych punktów. Choroba dotyczy najczęściej kobiet w wieku 30 do 50 lat (kobiety chorują do 10 razy częściej niż mężczyźni).

Jedną z charakterystycznych cech fibromialgii jest to, że towarzyszy mu przewlekłe zmęczenie. Chory też często budzi się nad ranem z bólem, który nasila się zwłaszcza po południu. Bólowi zaś nie towarzyszą żadne odchylenia w badaniach dodatkowych, a jego charakter jest uogólniony i rozlany. Najpierw ból dotyczy szyi i barków, a później dochodzi do jego uogólnienia.

Występowanie tkliwych punktów jest także bardzo charakterystyczne dla fibromialgii, a umieszczone są zazwyczaj w ściśle określonych anatomicznie miejscach na ciele. Stwierdzenie 11 na 18 bolących punktów przemawia za fibromialgią.

Punkty te najczęściej umiejscowione są w:

  • na potylicy w okolicy wyrostków sutkowatych czaszki;
  • obustronnie na przedniej stronie szyi, poniżej kąta żuchwy i około 1 centymetra ku przodowi;
  • obustronnie, na środku górnego brzegu mięśnia czworobocznego;
  • obustronnie, w pobliżu brzegu przyśrodkowego grzebieni łopatek;
  • na klatce piersiowej w miejscu przyczepu drugiego żebra do mostka i nieco bocznie;
  • na przedramieniu bocznie około 2 centymetrów poniżej nadkłykci;
  • w górnej części pośladków, bocznie;
  • ku tyłowi od krętarza większego;
  • w okolicy przyśrodkowej kolana.

Ponadto towarzyszyć jej może wiele innych objawów i chorób, które mogą się nakładać na główny obraz zespołu. Są to przede wszystkim oprócz zmęczenia:

  • zaburzenia snu, chory często zgłasza problemy z zasypianiem, często budzi się w nocy;
  • bóle głowy, często o charakterze migrenowym;
  • zespół jelita drażliwego, jego objawy mogą współistnieć z fibromialgią, a są to przede wszystkim biegunki, bóle brzucha i zaparcia;
  • cierpnięcię i mrowienie kończyn;
  • objaw Reunauda, czyli wzmożona reakcja naczyń na zimno;
  • reumatoidalne zapalenie stawów;
  • toczeń rumieniowaty układowy (SLE);
  • zespół Sjögrena.

Chory skarżyć się może także na obrzęk stawów i tkanek miękkich z osłabieniem siły mięśniowej. Bolą mięśnie, stawy, ścięgna i więzadła. Rzadsze cechy fibromialgii to suchość błon śluzowych oczu, ust oraz kołatania serca.

Przyczyny fibromialgii

Fibromialgia sprawia trudności w rozpoznaniu, gdyż jedynie wywiad i badanie fizykalne może wskazywać na toczącą się chorobę, a badania laboratoryjne i RTG nie wykazują żadnych zmian. Badania dodatkowe stosuje się więc jedynie w celu wykluczenia innych chorób nakładających się na fibromialgię. Istnieje kilka prawdopodobnych przyczyn rozwoju tego zespołu i są to:

  • wirusy
  • choroba z Lyme (borelioza)
  • uraz
  • choroby reumatyczne
  • zakażenie ludzkim wirusem upośledzenia odporności (HIV)
  • stresy psychiczne i depresja
  • odstawienie glikokortykosteroidów

Okres pojawienia od pojawienia się pierwszych zgłaszanych przez pacjentów objawów wynosić może miesiące.

Fibromialgia nawet po zastosowanym leczeniu może sprowadzić powikłanie w postaci przewlekłego zespołu bólowego. Niestety rzadko dochodzi do całkowitej remisji.

Diagnostyka fibromialgii

Przy diagnostyce fibromialgii należy udać się do lekarza, w celu przeprowadzenia dokładnego badania fizykalnego, które dostarczyć może wielu kluczowych informacji. Wykonać także należy szereg podstawowych badań, takich jak morfologia, opad czerwonych krwinek (OB.) i poziom białka C-reaktywnego (CRP), a także poziom hormonów tarczycy. Badania dodatkowe mają na celu wykluczenie innych schorzeń dających objawy bólowe. W fibromialgii wszystkie te wskaźniki pozostają ujemne. Mimo zaś, że Borelia Burgdorferi, czyli czynnik etiologiczny choroby z Lime, może indukować powstanie choroby, to jednak nie zaleca się robienia testów na boreliozę w celu poszukiwania fibromialgii u pacjenta. Takie badanie nie przynosi żadnego rozstrzygnięcia.

Choroby towarzyszące fibromialgii

Choroby towarzyszące mogą utrudniać rozpoznanie choroby. A podstawowymi chorobami towarzyszącymi i nakładającymi się na obraz fibromialgii są:

  • depresja
  • migrena
  • zespół jelita drażliwego
  • zespół przewlekłego zmęczenia

    Cechy przemawiające za postawieniem rozpoznania zespołu przewlekłego zmęczenia to:

    • stałe zmęczenie lub jego nasilenie w przeciągu 6 miesięcy
    • nie ma innych objawów i chorób w badaniu fizykalnym, wywiadzie i badaniach dodatkowych
    • problemy z pamięcią i koncentracją, ból gardła, powiększenie i tkliwość szyjnych węzłów chłonnych, bóle mięśni i bóle obejmujące wiele stawów, bóle głowy, zaburzenia snu
  • ból mięśniowo-powięziowy

    Może być postacią fibromialgii o charakterze zlokalizowanym albo odrębnym zespołem. Cechy różniące go od fibromialgii to: punkty cynglowe, ból o charakterze zlokalizowanym, możliwość leczenia miejscowego, częstość występowania u obu płci jest jednakowa i nie ma też objawów ogólnych.

Największe problemy stwarza odróżnienie fibromialgii od zespołu przewlekłego zmęczenia i zespołu bólu mięśniowo-powięziowego.

Problemy z rozpoznaniem mogą wynikać ze współistnienia również:

  • RZS, różniącą cechą jest stan zapalny błony maziowej, obecność czynnika reumatoidalnego i podniesiony poziom wskaźników zapalnych;
  • toczeń rumieniowaty układowy, występuje rumień na twarzy, zmiany na błonach śluzowych, nadwrażliwość na światło słoneczne;
  • zespół Sjögrena, suchość w obrębie błon śluzowych, zaburzenia ze strony różnych narządów;
  • polimialgia reumatyczna, wysokie OB i wiek powyżej 50 lat; pacjenci dobrze reagują na podawanie glikokortykosteroidów;
  • zapalenie mięśni (myositis), spadek siły mięśni, we krwi zwiększone stężenie enzymów pochodzących z mięśni;
  • miedoczynność tarczycy; w tym przypadku gdy występuje niedoczynność może ona objawiać się bólem podobnym jak w fibromialgii;
  • neuropatie;
  • zespół bezdechu sennego, pacjent podsypia za dnia i chrapie w nocy, a poza tym występują dłuższe przerwy w oddychaniu, aczkolwiek jego występowanie może skutkować przemęczeniem pacjenta;
  • zespół uwięźnięcia;
  • stwardnienie rozsiane;
  • miastenia gravis;
  • zaburzenia afektywne;

Leczenie fibromialgii

W leczeniu fibromialgii zaleca się jak najwięcej ruchu i ćwiczeń fizycznych. Mogą to być na początek ćwiczenia rozciągające, aerobik, spacery, jazda na rowerze, pływanie, a potem można stopniowo przejść do cięższych ćwiczeń. Należy zadbać o mięśnie brzucha i grzbietu. Nie należy za to przerywać ćwiczeń ze względu na początkowy ból. U większości pacjentów ćwiczenia fizyczne znacznie poprawiają komfort życia i pozwalają pozbyć się objawów bólowych. Nie wskazane jest też z drugiej strony przesadzanie z intensywnością ćwiczeń.

Należy unikać leków mogących zaburzać sen, takich jak pseudoefedryna, nie należy też pić alkoholu, ani spożywać kawy czy herbaty przed snem.

W celu walki z bólem stosować można także zabiegi fizjoterapeutyczne i masaż.

W leczeniu korzystne jest także włączenie leków poprawiających jakość i ilość snu oraz zwalczających depresję. Przykładem mogą być tutaj trójcykliczne leki przeciwdepresyjne (TLPD) aczkolwiek nie są one pozbawione działań ubocznych, jak zaburzenia koncentracji czy też chociażby zaparcia. Niskie dawki TLPD można stosować w leczeniu na noc jedną do dwóch godzin przed snem. Przeciwbólowo stosować też powinno się paracetamol i tramadol.

Dodatkowo w miejsca najbardziej bolesne można stosować wstrzyknięcia glikokortykosteroidów. Aczkolwiek w przypadku fibromialgii niesteroidowe leki przeciwzapalne i steroidy nie powodują większej poprawy i nie są zalecane.

Ważna jest też świadomość pacjenta dotycząca jego choroby i sposobów jej leczenia. Ważne jest również stosowanie odpowiednich technik relaksacyjnych i unikanie stresu i nauczenie się sposobów walki z nim. Pomocna w ćwiczeniach rozciągających może być joga.

Tadeusz Markowski

Źródło, literatura uzupełniająca: "Reumatologia", John H. Klippel, Paul A. Dieppe, Fred F. Ferri, redakcja naukowa wydania polskiego - Leszek Szczepański.

reumatologia24.pl » Fibromialgia