Łuszczycowe zapalenie stawów

Łuszczycowe zapalenie stawów to przewlekła choroba zapalna stawów, która często występuje z łuszczycą, choć nie zawsze jest to regułą; czasem symptomy łuszczycy mogą być ledwie zauważalne. Łuszczyca może poprzedzać wystąpienie zapalenia stawów, obie choroby mogą wystąpić równocześnie, lub zapalenie stawów może wyprzedzać zmiany łuszczycowe; jednak schorzenia te przebiegają niezależnie od siebie. Leczenie łuszczycy nie powoduje ustąpienia objawów zapalenia stawów.

Bardzo często łuszczycowe zapalenie stawów jest mylone z zesztywniającym zapaleniem stawów kręgosłupa, reaktywnym zapaleniem stawów, czy też reumatoidalnym zapaleniem stawów. Bardzo zaś charakterystycznym objawem jest zajmowanie stawów międzypaliczkowych dalszych ręki lub stopy, a także powstawanie wokół nadżerek stawowych wyrośli kostnych, a także niesymetryczne zajmowanie stawów.

W łuszczycowym zapaleniu stawów nie występuje czynnik reumatyczny. Zapalenie to dotyczy głównie stawów obwodowych, ale może też zajmować kręgosłup i stawy krzyżowo-biodrowe. Powoduje powstawanie deformacji w stawach i nieuchronnie prowadzi do inwalidztwa. Oprócz stawów zajęte mogą być i przyczepy ścięgien, kaletki maziowe i inne tkanki okołostawowe. Przykładem jest objaw palca kiełbaskowatego, czyli występowania w przebiegu łuszczycowego zapalenie stawów zapalenia wszystkich tkanek okołostawowych i stawów palca z jego opuchnięciem, bólem, zaczerwienieniem i uciepleniem. Często zdarza się, że choroba zajmuje jeden duży staw, na przykład kolanowy albo biodrowy. Przebiega różnie. Mogą pojawiać się liczne remisje, na przemian z zaostrzeniami choroby, która również może mieć przebieg od łagodnego do ciężkiego. Rokowanie w tej chorobie w dużym stopniu zależy od wieku, w jakim pojawił się pierwszy rzut choroby. Im dłużej trwa choroba i im młodszy pacjent, tym rokowanie jest gorsze.

Łuszczycowe zapalenie stawów występuje z częstością około 0,1 % na świecie, z porównywalną ilością zachorowań u mężczyzn i kobiet, zaś najczęściej chorują ludzie w przedziale wiekowym od 20 do 40 roku życia. Nosiciele antygenu HLA-B27 są bardziej predysponowani do rozwoju łuszczycy i łuszczycowego zapalenia stawów.

Odmiany łuszczycowego zapalenie stawów

Odmiana klasyczna łuszczycowego zapalenie stawów, zajmująca stawy międzypaliczkowe dalsze rąk i stóp - jest to dość charakterystyczne dla łuszczycowego zapalenie stawów i pozwala zróżnicować ten rodzaj zapalenia stawów z reumatoidalnym zapaleniu stawów. Częściej chorują na tę odmianę mężczyźni niż kobiety. Zmiany łuszczycowe w tym przypadku mogą ograniczać się do występowania objawu naparstka na paznokciach - są to małe zagłębienia sprawiające wrażenie jakby paznokcie były pokłute szpilką. Prowadzi do deformacji stawów.
Arthritis mutilans, jest to rzadka odmiana, w której dochodzi do znacznych deformacji i ubytków kości palców, w wyniku osteolizy.
Zapalenie wielostawowe o układzie symetrycznym, trudne do odróżnienia od reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS), gdy RZS występuje w postaci seronegatywnej (czyli nie ma czynnika reumatoidalnego we krwi). Występuje razem z łuszczycą i nie ma charakteru układowego. Atakuje stawy międzypaliczkowe dalsze palców i to odróżnia ją od RZS. Stawy stają się sztywne. Może dochodzić do powstawania stanu zapalnego w obrębie przyczepów ścięgien i do zmniejszania gęstości kości w okolicach okołostawowych.
Nielicznostawowe zapalenie o układzie niesymetrycznym, które dotyka też często stawy palców. Występuje najczęściej spośród wszystkich odmian i bardzo często atakuje stawy kończyny dolnej, powodując zapalenia stawów palców stóp i rąk, z tworzeniem wysięku w stawach, w tym również w kolanowych, ze skłonnością do ciągłych nawrotów. Odmianie tej często towarzyszy łuszczyca i objaw palca kiełbaskowatego. Z biegiem czasu może doprowadzić do destrukcji stawów i kalectwa.
Odmiana zajmująca stawy kręgosłupa, przypomina ZZSK i trudno ją od zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa odróżnić. Jedyną różnicą jest niesymetryczne zajmowanie stawów krzyżowo-biodrowych. Dotykać też może również przyczepów ścięgien, prowadząc do ich zapalenia (enthesitis). Prócz stawów kręgosłupa zajmowane są stawy obwodowe i pojawia się sztywność.

Trudności w postawieniu rozpoznania może sprawić występowanie prawie niezauważalnych objawów łuszczycy, występowanie jej odmian, czy też współistnienie zapalenia stawów z towarzyszącymi innymi chorobami skóry, mylnie sugerującymi łuszczycowe zapalenie stawów.

We krwi nie ma czynnika reumatoidalnego (RF), co ma znaczenie w różnicowaniu tej choroby z seronegatywnym reumatoidalnym zapaleniem stawów, poza tym, RTG może wykazać zmiany w stawach międzypaliczkowych dalszych - co jest patognomiczne dla łuszczycowego zapalenie stawów, a także wszelkie zmiany w postaci narośli kostnych pojawiających się w otoczeniu nadżerek, czy też brak symetrii w zajmowaniu przez proces zapalny stawów. Podwyższone mogą być OB i CRP.

Leczenie łuszczycowego zapalenie stawów

Celem leczenia łuszczycowego zapalenie stawów jest zapobieganie kalectwu. Choroba prowadzi do destrukcji stawów i ich usztywnienia. Pacjent powinien być świadomy swojej choroby i powinien w pełni współpracować z lekarzem, gdyż tylko wtedy możliwa jest pełna kontrola choroby.

Aby zapobiegać usztywnieniom, należy zadbać o ruch i utrzymanie odpowiedniej aktywności fizycznej. Nie należy tutaj jednak przesadzać, gdyż zbyt intensywne obciążanie stawów może mieć złe skutki.

Przydatne może być stosowanie w diecie tranu rybnego, unikanie stresu, infekcji, czy też urazów i innych czynników, mogących spowodować wystąpienie rzutu choroby. Istnieje też pewna grupa leków, których chory powinien unikać, a mianowicie są to: beta-blokery, sole litu, oraz leki przeciwmalaryczne (chinina, chinidyna).

W leczeniu mają zastosowanie leki zmniejszające ból, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), leki modyfikujące przebieg choroby - metotrexat, sulfasalazyna itp. - stosowane w zależności od odmiany choroby. W przypadku odmiany zajmującej kręgosłup bardziej wskazana jest sulfasalazyna, a metotrexat, gdy proces zapalny atakuje stawy obwodowe.

Ważne jest natomiast, aby nie stosować leczenia lekami modyfikującymi przebieg choroby w przypadku odmiany ŁZS zajmującego stawy międzypaliczkowe dalsze.

Istnieje też alternatywa dla leczenie farmakologicznego w postaci zabiegu chirurgicznego. Obejmuje on 2 procedury: synowektomię i plastykę stawu. Takie leczenie wskazane jest u chorych z dużego stopnia zniekształceniami i ograniczeniami ruchów.

Tadeusz Markowski

Źródło, literatura uzupełniająca: "Reumatologia", John H. Klippel, Paul A. Dieppe, Fred F. Ferri, redakcja naukowa wydania polskiego - Leszek Szczepański.