Osteoporoza

Bolące kolano

Osteoporoza, czyli zrzeszotnienie kości jest chorobą, o której rozwoju i czynnikach sprzyjających jej rozwojowi, a także o konsekwencjach i powikłaniach mówi się niewiele, a jest to problem wiążący się ze zwiększonym ryzykiem złamań kości u osób starszych cierpiących na to schorzenie, a dodatkowo w pewnych sytuacjach prowadzących do śmiertelnych powikłań, jak na przykład w przypadku dość częstego złamania szyjki kości udowej.

Istotą osteoporozy jest zmniejszenie masy kostnej. W obrazie RTG w obrębie kości widoczne są miejsca o zmniejszonej gęstości, jaśniejsze miejsca, gdzie tkanki kostnej ubywa. Tkanka kostna w okresie całego życia ciągle się zmienia, przebudowuje. Okres, w którym masa kostna osiąga swoje maximum, dla obu płci wynosi około 25-30 lat. Po tym czasie masa ta powoli zaczyna spadać. Kości zaczyna ubywać. W zależności od tego, jaka ta masa wyjściowo była, z takiego bądź też innego pułapu chory startuje i im wyższy jest ten pułap, tym na starsze lata ilość masy kostnej jest większa i prawdopodobieństwo osteoporozy się zmniejsza. Ważne, zatem jest dbanie o to, by ta szczytowa masa kostna była jak największa. Istnieją ku temu proste sposoby. Przede wszystkim ruch i aktywność fizyczna, a dodatkowo odpowiednia dieta, wzbogacona o odpowiednią ilość wapnia oraz witaminy D3. Błędy dietetyczne w młodości mogą na starość zwiększyć prawdopodobieństwo osteoporozy. Jedna starsi ludzie również powinni zadbać o zabezpieczenie odpowiedniej podaży wapnia w diecie.

Osteoporoza w największym odsetku dotyka starszych kobiet. Młodsze kobiety są chronione przez estrogeny krążące w ich organizmie. Problem jednak zaczyna się w momencie, gdy kobieta wchodzi w okres menopauzy. Wtedy jednak możliwe jest stosowanie hormonalnej terapii zastępczej w celu zabezpieczenia kobiet przed osteoporozą. Niestety jednak terapia ta niesie ze sobą zwiększone ryzyko rozwoju raka gruczołu piersiowego i powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Kobiety otyłe mają tę przewagę, że wchodząc w okres menopauzy, tkanka tłuszczowa zabezpiecza w pewnym stopniu produkcję estrogenów i ryzyko rozwoju osteoporozy u nich się zmniejsza z tego tytułu, ale mimo wszystko otyłość niesie ze sobą inne konsekwencje, jak choćby cukrzyca, nadciśnienie, czy miażdżyca.

U ludzi białych z jakiegoś powodu częściej dochodzi do powstawania osteoporozy, niż u ludzi innych ras, tak samo mówi się, że wpływ na rozwój choroby mogą mieć także czynniki dziedziczne.

Wiadomo też, że pewne choroby, jak na przykład RZS (reumatoidalne zapalenie stawów) również powodują zwiększone ryzyko osteoporozy. Pewne leki, takie jak glikokortykosteroidy podawane doustnie przez wiele lat mogą powodować resorpcję tkanki kostnej (wypada też wspomnieć tutaj o tym, że przewlekłe branie sterydów doustnie może też przyczynić się do rozwoju wrzodów trawiennych żołądka).

Pewne choroby, jak nadczynność przytarczyc, może spowodować, że wapń z kości zostanie przesunięty do osocza.

Dobroczynny wpływ na rozwój osteoporozy ma też aktywność fizyczna, stąd też ważne jest, aby chory nie ograniczał ruchu.

Palenie papierosów jak i inne nałogi też nie sprzyjają choremu z osteoporozą.

Złamania kości przy osteoporozie

Osteoporoza atakuje praktycznie wszystkie kości, ale są lokalizacje, które mogą być bardziej lub mniej dokuczliwe. U chorych może często dojść do złamań szyjki kości udowej, do złamań w obrębie stawu nadgarstkowego - gdzie najczęściej po upadkach łamie się kość łokciowa i promieniowa, a także może dochodzić do złamań kompresyjnych kręgów.

W przypadku złamania szyjki kości udowej występują charakterystyczne objawy. Kończyna jest skrócona, a do tego przyjmuje charakterystyczne ustawienie. Jest obrócona do zewnątrz. Sytuacje, w jakich dochodzi do takich złamań to najczęściej upadki do tylu. Chory całym ciężarem upada w tył i nagle dojść może do pęknięcia kości, w miejscu gdzie właśnie ilość tkanki kostnej jest zmniejszona. Niejednokrotnie ze względu na sąsiedztwo wielu naczyń dojść może do poważnego krwotoku wewnętrznego. Chory odczuwa bardzo silny ból, jak przy złamaniu. Nie może poruszyć nogą. Stan jest poważny. U ludzi starszych stan taki może nieść śmiertelne dla chorego powikłania. Czasem konieczna jest wymiana stawu i wszczepienie endoprotezy stawu biodrowego.

U ludzi starszych może też często dochodzić do złamań w obrębie nadgarstka. To znaczy, najczęściej w sytuacjach, gdy starsza osoba się przewraca do przodu i usiłując obronić się przed upadkiem, pada na wyciągnięte do przodu ręce. Wtedy najczęściej dochodzi do złamań kości promieniowej a także łokciowej. Objawem tego może być deformacja związana z przemieszczeniem uszkodzonej części nasady dalszej kości promieniowej albo łokciowej. Staw jest opuchnięty i bolesny. Do tego po jakimś czasie może się pojawić zespół kanału cieśni nadgarstka - jako powikłanie urazu (zespół ten charakteryzuje się uciskaniem troczka zginaczy na nerw pośrodkowy. Powoduje to drętwienia ręki, zaburzenia z trzymaniem przedmiotów i ból).

U ludzi starszych także w takich prostych sytuacjach, jak kichanie, czy też pochylanie się do przodu (wykonywane w nieodpowiedni sposób skłony do przodu) albo skłony z nadmiernym obciążeniem, może pojawić się złamanie kompresyjne kręgu. Pojawia się wtedy niewielki ból, ale zdarzają się też sytuacje, gdzie bólu zupełnie nie ma. Z biegiem czasu ból staje się coraz bardziej odczuwalny.

Złamania najczęściej dotyczą dolnych kręgów piersiowych oraz kręgów lędźwiowych. Ból może promieniować do przodu, zazwyczaj najwyraźniej jest odczuwany w miejscu uszkodzenia. W wyniku złamania kompresyjnego kręgu zmienione zostają proporcje w odległościach między poszczególnymi stawami międzykręgowymi, a także stawy te mogą zostać uszkodzone, stąd też właśnie może brać się ten ból. Osoba dotknięta tego typu złamaniem odczuwać może ból tygodniami (do około 6 tygodni nawet). W wyniku złamania mogą postąpić deformacje kręgosłupa. Chory może się zacząć garbić. Wraz ze zmianą postawy zmieniają się stosunki anatomiczne żeber do miednicy. W pewnych sytuacjach może nawet dojść do ucisku żeber na talerz kości biodrowej. Takie deformacje są już zmianami dużego stopnia i zazwyczaj towarzyszyć im może znaczny ból. Okostna żeber jak i kości biodrowej jest dobrze unerwiona, stąd, w wyniku jej ucisku może powstać ból.

Pewne złamania kości mogą powstawać na tle innych chorób niż osteoporoza i należy je dobrze zróżnicować, gdyż chorobami tymi są w głównej mierze nowotwory kości. Zazwyczaj od złamań na tle osteoporozy różni je ból po złamaniu, a raczej jego długość trwania, gdyż ból nowotworowy trwa znacznie dłużej niż ten po złamaniu kości na tle osteoporozy.

Za złamania patologiczne kości może być odpowiedzialna oprócz osteoporozy i nowotworów także choroba Pageta, w której dochodzi do zmiany architektonicznej budowy kości.

Badania, jakie mogą określić stan kośćca to na pierwszym miejscu densytometria. Mierzy ona gęstość kości i na jej podstawie wiadomo o jakichkolwiek odchyleniach od normy. Prócz tego stosuje się RTG, a także tomografię komputerową.

W celu oceny, czy zmiany gęstości kości nie wynikają z nadczynności przytarczyc, można zlecić badanie na poziom parathormonu. Dodatkowo, warto sprawdzić poziom wapnia i fosforanów we krwi, a także poziom fosfatazy zasadowej, czyli wskaźnika mówiącego o resorpcji tkanki kostnej.

Leczenie osteoporozy

Lepiej zapobiegać jest niż leczyć. W przypadku osteoporozy powinniśmy już w młodym wieku zacząć myśleć o własnym zdrowiu. Odpowiednia aktywność fizyczna połączona z odpowiednią dietą, bogatą w wapń i witaminę D3 potrafi obniżyć ryzyko wystąpienia osteoporozy.

Gdy już jednak wystąpi i w wyniku złamań pojawi się ból, wtedy zastosować można leki przeciwbólowe. Lekiem nieuszkadzającym błony śluzowej żołądka, który można zastosować w tej sytuacji jest paracetamol.

Podawać można także choremu kalcytoninę. Jest to hormon, powodujący hamowanie resorpcji tkanki kostnej.

Dodatkowo, jak wspomniano wyżej, możliwe jest stosowanie u kobiet w okresie menopauzy hormonalnej terapii zastępczej, estrogenowo-progesteronowej, gdyż estrogeny mają ochronny wpływ na tkankę kostną.

Tadeusz Markowski

Źródło, literatura uzupełniająca: "Reumatologia", John H. Klippel, Paul A. Dieppe, Fred F. Ferri, redakcja naukowa wydania polskiego - Leszek Szczepański.

reumatologia24.pl » Osteoporoza