Reaktywne zapalenie stawów (zespół Reitera)

Nogi

Reaktywne zapalenie stawów (inna nazwa, to także zespół Reitera) to zapalenie stawów, powstające po infekcji. Infekcja może spowodować odpowiedź ze strony stawów, wywołując zapalenie jałowe stawu. W mechanizm rozwoju stanu zapalnego wciągnięte są kompleksy immunologiczne, powstające po infekcji, a odkładające się w stawach i powodujące aktywację dopełniacza. Prócz stawów kompleksy mogą się osadzać w innych narządach, np. w nerkach, wywołując glomerulopatie, których objawem może być między innymi białkomocz. Samych bakterii, w przeciwieństwie do zapalenia septycznego w płynie stawowym nie stwierdza się.

Bakterie najczęściej powodujące reaktywne zapalenie stawów to: Ureaplasma urealyticum, Yersinia enterocolitica i Pseudotuberculosis, Chlamydia trachomatis i Ch. pneumoniae, a także Salmonella spp., Schigella, Campylobacter, Streptococcus beta - hemolizujący. Objawy ze strony stawów pojawiają się w różnym czasie po infekcji. Czasem jest to okres od 3 do 4 tygodni.

Zapaleniu stawów towarzyszyć mogą objawy uogólnione, jak gorączka, czy też brak łaknienia, osłabienie, rozbicie; prócz tego, zajęte mogą być inne narządy, jak serce, czy oko. Dokładniej, zapaleniu stawów może towarzyszyć zapalenie mięśnia sercowego, zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego, a także zaburzenia ze strony zastawek serca (w postaci np. niedomykalności zastawki aortalnej), zapalenie spojówek i naczyniówki oka. Zdarzają się też zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego i neuropatie. Mogą też pojawiać się rumienie albo owrzodzenia błon śluzowych podczas ostrego rzutu choroby, zapalenie aseptyczne cewki moczowej lub zmiany na skórze w postaci keratoderma blennorrhagicum - skóra stóp i rąk może przejawiać cechy wzmożonego rogowacenia. Inne narządy wewnętrzne w przebiegu reaktywnego zapalenia stawów nie są raczej zajmowane.

Infekcja może dotyczyć gardła (paciorkowiec), układu moczowo-płciowego (rzeżączka), czy też układu oddechowego (Chlamydia pneumoniae), a także układu pokarmowego (np. Salmonella, Schigella, Esherichia coli).

Nie tylko stawy, ale także i struktury okołostawowe mogą być wciągnięte w proces zapalny. Może dochodzić do zapalenia pochewek ścięgien, czy ich przyczepów, a nawet zapalenia wszystkich struktur stawowych i okołostawowych np. w obrębie palców, doprowadzając do zapalenia całego palca. Palec wtedy jest cały czerwony i obrzęknięty, a do tego tkliwy.

Reaktywne zapalenie stawów przebiegać może w sposób bardzo nieprzewidywalny. Czasami przebieg może być lekki i stan zapalny sam wygaśnie, a w innym przypadku może być ciężki; w ostateczności nawet, może dojść do przewlekłego zapalenia stawów z niszczeniem powierzchni stawowych i kości. Nawet, gdy ostry stan zapalny ustąpi, mogą pojawiać się bóle stawu, często nawracające.

Zapalenie reaktywne cechuje się niesymetrycznym zajmowaniem stawów, zapalenie lubi wędrować, zajmować jeden lub więcej stawów. Najczęściej atakuje staw biodrowy, kolanowy i skokowy, a prócz tego krzyżowo-biodrowe. W przypadku zajęcia tych ostatnich, reaktywne zapalenie przebiegać będzie tak jak zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa. Podobnie jak w łuszczycowym zapaleniu stawów i ZZSK, również i u osób z reaktywnym zapaleniem stawów pojawia się częściej antygen HLA-B27.

Diagnostyka reaktywnego zapalenia stawów

Przy wystąpieniu reaktywnego zapalenia stawów zwykle OB jest znacznie podwyższone, tak samo jak białka ostrej fazy (CRP). W morfologii stwierdza się leukocytozę. We krwi brak jest czynnika reumatoidalnego (RF).

RTG zazwyczaj nie ukazuje w początkowej fazie żadnych odchyleń, poza obrzękiem. Dopiero, gdy proces jest przewlekły dochodzić może do powstawania nadżerek i wyrośli kostnych, a także powstawania tzw. ostróg, kostnienia przyczepów ścięgien.

W celu zróżnicowania z septycznym zapaleniem stawów poleca się wykonanie punkcji stawu z pobraniem płynu na posiew i barwienie. W reaktywnym zapaleniu stawów bakterii w stawie nie stwierdza się. W płynie występować może za to znaczna pleocytoza, a także zwiększenie odsetka granulocytów obojętnochłonnych lub limfocytów.

Pomocne w celu ustalenia drobnoustroju, z jakim chory miał kontakt, jest wykonanie badań serologicznych. Powinno się też mieć na uwadze możliwe powikłania sercowe zakażenia wywołującego reaktywne zapalenie stawów i w tym celu wykonać rutynowe badanie EKG u chorych cierpiących na reaktywne zapalenie stawów.

Leczenie reaktywnego zapalenia stawów

W leczeniu reaktywnego zapalenia stawów stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne i to często w dużych dawkach. Preferowanym w początkowej fazie leczenia środkiem jest w tej jednostce chorobowej indometacyna. Ważne jest leczenie choroby podstawowej, a także zapobieganie przykurczom mięśni. W tym celu proponuje się pacjentowi ćwiczenia i zabiegi fizjoterapeutyczne. Można też zastosować zimne i ciepłe okłady. Poprawę przynosi też stosowanie glikokortykosteroidów w miejscowych wstrzyknięciach dostawowych oraz leków modyfikujących przebieg choroby doustnie - sulfasalazyna lub metotrexat. U pacjentów cierpiących z powodu zapalenia błony naczyniowej oka, pomóc mogą krople rozszerzające źrenicę.

Tadeusz Markowski

Źródło, literatura uzupełniająca: "Reumatologia", John H. Klippel, Paul A. Dieppe, Fred F. Ferri, redakcja naukowa wydania polskiego - Leszek Szczepański.

reumatologia24.pl » Reaktywne zapalenie stawów (zespół Reitera)