Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa

Ból kręgosłupa

Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (ZZSK) to przewlekła choroba zapalna o powolnym, aczkolwiek różnorodnym, przebiegu; występująca z 5 krotnie większą częstością u mężczyzn aniżeli u kobiet. Charakteryzuje się wczesnym zajęciem stawów krzyżowo-biodrowych i tkliwością tych stawów oraz bólem w okolicy pośladka, promieniującym wzdłuż kończyny (ból ten może być mylony z bólem występującym w dyskopatiach), zajęciem innych odcinków kręgosłupa oraz poranną sztywnością stawów kręgosłupa, jego deformacjami, zaburzeniami postawy, objawami pozastawowymi oraz zaburzeniami ruchomości, prowadzącymi ostatecznie do znacznego utrudnienia życia i kalectwa.

ZZSK jest to najczęściej występujące zapalenie w grupie tzw. Sero-ujemnych zapaleń stawów kręgosłupa. Rozpoznanie stawia się nieraz po wielu latach trwania choroby.

ZZSK można podzielić na 2 okresy. Okres wczesny i późny.

Okres wczesny ZZSK

  • występuje raczej u ludzi w wieku 20-30 lat, czasem młodszych
  • ból pleców i pośladków
  • dolegliwości zmniejszają się po ćwiczeniach fizycznych
  • może występować zapalenie przyczepów ścięgien i towarzyszące temu zmiany w postaci nadżerek i wyrośli kostnych czyli tzw. entezopatie (najczęściej dotyczy pięt, stóp, miednicy i klatki piersiowej)
  • łagodne objawy ogólne występują dość wcześnie
  • może sugerować dyskopatie
  • ograniczenie ruchomości i tkliwość stawów
  • po kilku latach mogą wystąpić zmiany w RTG

Okres późny ZZSK

  • ból stawów kręgosłupa, tkliwość stawów mostkowo-żebrowych
  • obecność objawów pozastawowych
  • prawie całkowite ograniczenie ruchomości kręgosłupa z zaburzeniami postawy (kifoza piersiowa z wyrównaniem lordozy lędźwiowej i przygięciem w stawach biodrowych)
  • powikłania płucne w postaci zmniejszenia pojemności życiowej, złamania kręgosłupa i wynikające z nich objawy neurologiczne (porażenie czterokończynowe, zespół chromania ogona końskiego)

Objawy zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa

Chorzy z ZZSK zgłaszają się późno do lekarza, zazwyczaj kiedy choroba już dawno postępuje. Ból i sztywność w okolicy stawów krzyżowo-biodrowych ustępujący często po ćwiczeniach fizycznych jest zazwyczaj łagodny, co jest powodem tak późnego zgłaszania się do lekarza.

Objawy to: ból stawów krzyżowo biodrowych, ich tkliwość, gdy zajęty jest staw biodrowy ból może promieniować do kolana, co może mylnie sugerować zajęcie stawu kolanowego. ZZSK może zajmować pozostałe stawy poza kręgosłupem, aczkolwiek jest to rzadkie. We krwi występuje podwyższone OB i CRP oraz stwierdza się także obecność antygenu.

HLA-B27, aczkolwiek w związku z różną częstością występowania tego antygenu w populacji ludzkiej nie poleca się go celem diagnostyki ZZSK. Jednak obecność jego sprawia, że ZZSK może być powiązane z występowaniem innych schorzeń, jak łuszczyca i łuszczycowe zapalenie stawów, zapalenie jelita grubego i reaktywne zapalenia stawów.

Występować mogą także objawy pozastawowe, tzn. zapalenie tęczówki (pojawia się u 25 proc., może nawracać), zapalenie aorty i niedomykalność zastawki aortalnej, zaburzenia w układzie bodźcoprzewodzącym serca, zaburzenia wentylacji płuc i włóknienie ich szczytów, złamania kręgosłupa.

Zmiany typowe występujące w RTG to nadżerki, obecność wyrośli kostnych, obustronne zapalenie stawów krzyżowo-biodrowych, tzw. kwadratowienie trzonów kręgów, zrosty.

Różnicowanie ZZSK dotyczy mechanicznego bólu kręgosłupa, przepukliny krążka międzykręgowego, reaktywnego zapalenia stawów, łuszczycowego zapalenia stawów, idiopatycznej hiperostozy kostnej.

Przebieg zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa

Przebieg ZZSK jest różnorodny, zwłaszcza na początku trwania choroby. ZZSK stopniowo obejmuje coraz wyższe odcinki kręgosłupa zaczynając od stawów krzyżowo-biodrowych, na szyi skończywszy. Aczkolwiek czasem zdarza się, że choroba zaczyna się od odcinka szyjnego najpierw. Odsetek zajmowania innych stawów, w tym biodrowych, jest niewielki.

Aktywny proces zapalny zmniejsza się wraz z czasem trwania choroby. Powoli i stopniowo dochodzi do usztywnienia kręgosłupa. Najgorzej rokują stany, gdy występuje ostry początek choroby, dochodzi do wczesnego zajęcia kręgosłupa szyjnego lub gdy zaatakowany jest staw biodrowy. Niekorzystnie na rokowanie wpływa współwystępowanie objawów pozastawowych.

ZZSK może współistnieć z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego i chorobą Leśniowskiego-Cohna.

Gdy ZZSK występuje u dzieci może być przyczyną zapaleń stawów obwodowych i zapaleń przyczepów ścięgien - czasami ciężko się je leczy i wymagają radioterapii.

Staw biodrowy jest ważnym stawem, z tego względu, że kompensuje sztywność w odcinku lędźwiowym kręgosłupa. Jest jedną z głównych przyczyn kalectwa. Jego zajęcie może się skończyć zabiegiem wszczepienia endoprotezy w miejsce zniszczonego stawu.

Kolejnym powodem kalectwa może stać się ostre zapalenie tęczówki, prowadzące nawet do ślepoty, zaburzenie ruchomości szyi – może tutaj nawet dojść do złamania lub przemieszczenia z podwichnieciem stawu szczytowo-obrotowego, nie wspominając o utrudnieniach w prowadzeniu samochodu czy nawet prostych czynnościach, jak m.in. przejście przez ulicę.

Leczenie zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa

W leczeniu ZZSK najważniejsza jest walka z bólem i przeciwdziałanie objawom sztywności kręgosłupa. W tym celu stosuje się niesteroidowe leki przeciwzapalne - NLPZ (preferowany jest w tym celu ibuprofen albo sulindak). Ważna jest także poprawa zakresu ruchów kręgosłupa i korygowanie wad postawy.

Leczenie ogólnie można podzielić na farmakologiczne i niefarmakologiczne. W kwestii pierwszego zaleca się stosowanie glikokortykosteroidów, NLPZ i sulfasalazyny. Dobre efekty przynosi stosowanie ciągłe sulfasalazyny przez okres co najmniej pół roku. Może dojść do remisji.

Natomiast, aby jak najdłużej zachować ruchomość kręgosłupa i przeciwdziałać wadom postawy i kalectwu stosuje się pewne zalecania. Jest to przede wszystkim dieta bogata w tłuszcze rybne i przeciwdziałanie nadwadze oraz zabiegi fizjoterapeutyczne i ćwiczenia, które chory może wykonywać w domu lub też w gabinecie fizjoterapeuty.

Ćwiczenia, które chory może wykonywać sam to:

  • Aby utrzymać ruchomość odcinka szyjnego kręgosłupa, należy kręcić głową w każdym kierunku (prawo – lewo) jak to tylko możliwe.
  • Ćwiczenia przy ścianie. Polegające na odchyleniu jednej nogi do tyłu i w bok ile tylko można, stojąc z twarzą zwróconą w kierunku ściany.
  • Skłony z dotykaniem palcami do podłogi.
  • Spać powinno się bez poduszek pod głową.

Należy pamiętać, że ZZSK to choroba przewlekła i postępująca i tylko odpowiednie stałe leczenie i fizjoterapia może zahamować jej rozwój i uchronić przed kalectwem.

Tadeusz Markowski

Źródło, literatura uzupełniająca: "Reumatologia", John H. Klippel, Paul A. Dieppe, Fred F. Ferri, redakcja naukowa wydania polskiego - Leszek Szczepański.

reumatologia24.pl » Zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa